En dat is een begrijpelijke gedachtegang, ICT beheert de systemen en de veiligheid. Maar het is een inkadering die tekortschiet. AI is geen nieuwe technologie in de klassieke zin. AI heeft invloed op hoe leerlingen leren, welke kansen zij krijgen én hoe OP en OOP hun werk inrichten. 140: 141: Dat raakt aan waarden als rechtvaardigheid, autonomie en menselijkheid. Waarden die niet geborgen kunnen wordenin een verwerkersovereenkomst of een goed geconfigureerde firewall. ICT kan borgen dat een systeem veilig draait. Maar wie borgt dat het systeem de juiste waarden dient? 

Dáár houdt AI op een ICT-vraagstuk te zijn én wordt het een organisatievraagstuk.

Maar wie is er dan verantwoordelijk voor AI in het onderwijs?

Uit de Monitor Digitalisering Onderwijs 2025 van Kennisnet, PO-Raad en VO-raad blijkt dat de verantwoordelijkheid voor innovatie en ethiek nu over veel verschillende schouders is verdeeld. Voor innovatie worden vooral de schoolleider, de ICT-verantwoordelijke van het bestuur en de ICT-verantwoordelijke op school genoemd. Voor ethiek kijken scholen vooral naar de schoolleider en bestuurders. Tegelijkertijd weet 12,5% van de besturen en 19,1% van de scholen niet wie er überhaupt verantwoordelijk is voor ethiek.

Niet iedereen is overal verantwoordelijk voor. Maar iedereen heeft wel een rol. Dat klinkt eenvoudig en dat is het ook. Zolang je het maar organiseert.

De rollen op een rij

De AI-werkgroep: één plek waar het samenkomt

Een AI-werkgroep is een bewust samengestelde groep die overzicht houdt op alles wat AI in de organisatie raakt. Bewust gemêleerd: ICT, beleid, onderwijs en management zitten aan tafel. De werkgroep inventariseert welke toepassingen er worden gebruikt, signaleert risico's, volgt ontwikkelingen en vertaalt die naar richtlijnen waar collega's in de praktijk iets aan hebben. Een AI-werkgroep is de eerste stap naar een heldere governancestructuur rond AI.

AI-functionaris / Functionaris Gegevensbescherming (FG)

Is er al een AI-functionaris binnen jouw bestuur? Dan weet je waar die voor is. Want iemand moet de harde vragen stellen: voldoet deze tool aan de AVG? Is er een DPIA nodig? Staat dit al in het AI-register?

Is er nog geen AI-functionaris, dan valt deze taak voorlopig (deels) bij de FG.

Beleidsmedewerker

AI-beleid schrijf je niet één keer en leg je dan in een la. En al helemaal niet als het gaat om AI. Het vraagt om iemand die het levend houdt. Die bewaakt dat AI, ICT en IBP niet drie losse eilanden worden. Die prioriteert wat er nu echt toe doet en zorgt dat scholing en implementatie niet blijven hangen in goede voornemens. Dat is het werk van de beleidsmedewerker.

ICT-coördinator

Beleid is mooi. Maar wie helpt de docent die morgen voor de klas staat en niet weet of hij die AI-tool mag gebruiken? De ICT-coördinator. Die stemt af met leveranciers, ondersteunt scholen in de dagelijkse praktijk, signaleert wat er technisch mis kan gaan en helpt bij monitoring en evaluatie. De verbinding tussen papier en praktijk.

Directie en teamleiders

Kaders vanuit het bestuur werken alleen als ze ook op schoolniveau landen. Dat vraagt om directeuren en teamleiders die er zelf in geloven, het gesprek aangaan met collega's en weten wat ze moeten doen als er iets misgaat.

Docenten en medewerkers

Uiteindelijk gebeurt het hier. In de klas en achter het bureau. Docenten en medewerkers gebruiken AI bewust, melden wat er misgaat en werken aan hun eigen begrip van wat AI wel en niet kan.

De AI-ethiektafel

En dan is er nog iets dat we je niet willen onthouden. Geen verplichte structuur. Geen vinkje op een checklist. Maar iets wat we iedereen aanraden die serieus met AI aan de slag wil.

Want we hadden het net over ethiek en innovatie. Dan komen vragen er op: mag een school AI inzetten om leerlinggedrag te voorspellen? Wat doe je als een algoritme structureel bevooroordeeld blijkt? Wie heeft hier eigenlijk iets over te zeggen?

De AI-ethiektafel is de plek waar die vragen gesteld worden. Een gemixte groep met docenten, teamleiders, de FG maar ook leerlingen en ouders/verzorgers. Om samen te doordenken wat AI betekent voor jullie school, jullie leerlingen en jullie waarden.

Optioneel. Maar als je het ons vraagt: onmisbaar.

Wat er misgaat als de verantwoordelijkheid nergens echt ligt

Als niemand rollen benoemt, ontstaat er een grijs gebied. Docenten weten niet goed wat mag en durven daardoor te weinig of juist te veel. Privacy- en kwaliteitsrisico's blijven onderbelicht. En langzaam bepaalt de technologie de richting, in plaats van jouw organisatie.

Herkenbaar? Voor iedereen die in het onderwijs werkt, waarschijnlijk wel.

AI ís geen ICT-vraagstuk. Het is een organisatievraagstuk. En met AI vraagt dit om verandermanagement.

Dus: leg de rollen vast. Weet wie wat doet. Dan is AI geen bron van onrust, maar gewoon iets wat je goed geregeld hebt.